Müasir insan iki paralel reallıqda yaşayır: biri evin içində, digəri küçənin üzərində. Evin içində sözlər kəskin, baxışlar sərt, səslər yüksəlir. Davalar gündəlik çörək kimidir – hər gün süfrəyə qoyulur, amma heç kim dadına baxmaq istəmir. Ailə üzvləri bir-birinə tənhalıq yaşadır, amma bu tənhalıq sükutla örtülür. Hörmət – yalnız qonaq gələndə xatırlanır, sevgi – yalnız şəkil çəkiləndə göstərilir.

Bu parçalanmış münasibətlər insan psixikasında dərin izlər buraxır. İnsan öz evində emosional təhlükəsizlik tapa bilmədikdə, çöldə süni gülüşlərlə özünü qorumağa çalışır. Bu, bir növ müdafiə mexanizmidir – içdəki ağrını gizlətmək üçün zahirdə xoşbəxtlik nümayiş etdirmək. Amma bu ikiüzlü həyat tərzi insanın daxili balansını pozur. Özünü olduğu kimi təqdim edə bilməyən insan zamanla kim olduğunu unudur.

Çörək borcla alınır, amma süfrədə bahalı telefonlar var. Banklardan kredit götürülür, yalnız göstəriş üçün paltarlar alınır. İnsanlar özlərini bəzəyir – sanki ev dizayn edirmiş kimi – bədənlərini dəyişdirir, üzlərini düzəltdirir, ruhlarını isə susdururlar. Plastik cərrahlar bu dövrün ən çox qazananlarıdır, çünki insanlar təbii olmaqdan qorxur. Özlərini sevmək yerinə, başqalarının gözündə bəyənilmək üçün yaşayırlar.

Bu qorxu – psixoloji bir təzyiqin nəticəsidir. Cəmiyyətin gözləntiləri insanın özünü olduğu kimi qəbul etməsinə mane olur. “Nə deyərlər?” sualı bir çox insanın qərarlarını, hətta öz bədəninə olan münasibətini müəyyənləşdirir. Bu, özünə qarşı inamsızlığın, dəyərsizlik hissinin göstəricisidir. İnsanlar özlərini dəyişdirərək, sanki daxili boşluqlarını doldurmağa çalışırlar. Amma bu dəyişikliklər – zahiri olsa da – daxili narahatlığı daha da artırır.

Ailə içində sevgi yox, səbir var. Hörmət yox, məcburiyyət. Amma çöldə – toyda, tədbirdə, sosial mediada – hər şey “mükəmməl” görünür. İnsanlar bir-birinə “canım” deyir, amma təklikdə bir-birinin varlığından yorulur. Bu, bir paradoksdur: insan özünü göstərmək üçün yaşayır, amma göstərdikləri ilə yaşaya bilmir.

Əvvəllər – 40-50 il öncə – insanlar daha az imkanla, amma daha çox dürüstlüklə yaşayırdılar. O zaman da həkim vardı, amma insanlar özlərini dəyişmək üçün deyil, sağalmaq üçün ona müraciət edirdilər. Sevgi – saf idi, çünki insanlar özlərini olduğu kimi təqdim edirdilər. Gülüşlər – süni deyildi, çünki içdən gəlirdi. Hörmət – yalnız görüntü üçün deyil, ruhun ehtiyacı idi.

İndi isə həyat bir tamaşadır. Və bu tamaşada ən çox qazananlar – insanın özünü dəyişmək istəyindən gəlir əldə edənlərdir. Amma ən çox itirən – insanın özüdür. Çünki o, başqalarının gözündə var olmaq üçün, öz gözündə yox olur.

Yenə də bir ümid var. Təbii qalmaq – bəlkə də bu dövrün ən böyük cəsarətidir. Özünü olduğu kimi qəbul etmək – ən dərin azadlıqdır. Düzlük – bəzən ağrılı, bəzən tək, amma həmişə dəyərli bir yoldur. Və insanın gerçək dəyəri – nə dəyişdirdiyi ilə, nə gizlətdiyi ilə, nə də göstərdiyi ilə ölçülmür. O, yalnız bir şeylə ölçülür: özünə nə qədər sadiq qaldığı ilə.

Mövsümağa Ədalətoğlu
Yazıçı,publisist