İnsanın ruhu danışmaqla deyil, anlaşılmaqla yaşayır. Sözlərin səsləndiyi an yox, dinləyən bir ürəyə çatdığı an gerçək varoluş baş verir. Lakin bəzən bu körpü qurulmur – insan danışar, izah edər, göstərə-göstərə verər… və heç nə almaz. Sonra danışmaq mənasını itirir. Və o an susmaq başlayır.

Susmaq əgər müdriklikdən doğursa, bəzən xilas ola bilər. Amma susmaq içindəki qırılmış duyğuların məzarına çevrilirsə, o zaman bu, ruhun özünü tərk etməsidir. Biz susduqca, dəyərimizi anlamaqdan uzaq olanlara yer açırıq – və öz daxili sahəmizdə boşluq meydana gəlir. Bu boşluq isə bizi sükutla öldürür. Fərqinə varmayaraq.

Bir çox insan "hiss olunduğunda" yaşamağa başlayır. Əks halda, onun mövcudluğu sadəcə bir varlıqdan ibarətdir – sanki bir otaqda oturub, qapısı heç açılmayan bir kimlik. Əgər sən dəyərini bilən bir gözlə rastlaşmırsansa, tədricən güzgüyə baxma ehtiyacın azalır – çünki orada gördüyün, artıq yaşamadığın bir varlıqdır.

İnsan yalnız öz dəyərini tanıyanın yanında parlaqlıq tapır. Əgər bu tanınma yoxdursa, verdiyin hər hiss, hər diqqət, hər duyğu anlamını itirir. Varlığını görməyən birinə hisslərini vermək — ruhun tükənməsinə aparan yoldur. Bu yolda gedərkən, özün-özünü dəfn etməyə başlayırsan: gözündəki işıq solur, danışmağın bir növ quru və formal hala gəlir, sonda isə tamamən susursan.

Susduqca ətraf dəyişmir — sən dəyişirsən. Qürurun əyilir, öz dəyərin aşağı çəkilir. Bu, səssiz bir gedişdir. Sənin ruhunun otağından çıxaraq, bir zamanlar olduğun güclü varlığın uzaq kölgəsinə çevrilməsidir. Bu, bir içsel kədərin həyatın səssiz ssenarisinə dönməsi deməkdir.

Əsl dəyər — təkcə qiymət verməklə deyil, qiymət almaqla möhkəmlənir. Səni duyacaq bir ruh tapmadıqda, verdiklərin sanki boşluğa səpələnir. İnsan bunu zamanla hiss edir, amma çox zaman artıq gec olur.

Susmağın qəfil başlanğıcı — sükutun daimi yoldaşı olur. Və o zaman sən artıq varsan, amma yaşanmırsan. Sənin yerin gözlərdə yox, unudulan xatirələrdə qalır.

Sonuncu səs: Özünü unudan insan, həyatını da unudar. Dəyərini tapmaq — yaşamaq üçün ən əsas səbəbdir.

Mövsümağa Ədalətoğlu
AJB-nin üzvü
Yazıçı-publisist.