Zaman vardı — məmur otaqlarında sözün çəkisi, əməyin dəyəri, vicdanın səsi vardı. Ədalət orada oturardı: səssiz, lakin möhtəşəm. Onun varlığı bir nəfəs kimi idi — görünməz, amma yaşadan. Hər kəs onunla nəfəs alar, onunla danışar, onunla yaşamağa çalışardı. Lakin zaman dəyişdi. Elə dəyişdi ki, artıq nəfəs almaq belə çətinləşdi. Hava ağırlaşdı, sözlər yüngülləşdi, dəyərlər isə yavaş-yavaş kölgəyə çəkildi.

İndi məmur kabinetlərində tərəzi yoxdur. Onun yerini güzgülər tutub. Hər kəs özünü seyr edir, özünü tərifləyir, özünü haqlı çıxarır. Ətrafda dolaşanlar isə parıltılı geyimlərdə, süni gülümsəmələrlə, içi boş sözlərlə dolaşırlar. Onlar danışmağı bacarır, amma deməyə sözləri yoxdur. Onlar özlərini “müəllim” adlandırır, amma öyrətmədən öyrətmən olurlar. Savad yox, saxtakarlıq; zəhmət yox, zəka oyunu; əxlaq yox, aldatma — yeni dövrün “bacarıqları” bunlardır.

Bir gün, Ədalət qarşısındakının onu aldadaraq özünü haqlı çıxardığını gördü. Gözləri heyrətlə doldu. Sanki zaman dondu, otaq susdu, hava dayandı. Ədalət baxdı — uzun, dərin, sükutla. Amma heç nə deyə bilmədi. Çünki söz belə aciz qalmışdı. Sözün gücü yox olmuşdu. O an, Ədalət anladı: bu sistemdə onun yeri yoxdur.

Səhərin ilk işığında otağına gəldi. Masasına oturdu. Qələmini götürdü. Ağ vərəqə yazmağa başladı. Bu, onun son yazısı idi:

Mən, Ədalət, bu məmur sistemində artıq öz yerimi görmürəm. Mənimlə eyni havanı paylaşanların çoxu saxta gülümsəmələr, yalan vədlər, boş diplomlarla gəlib, özlərini haqlı çıxarmağa çalışırlar. Mən bu parıltının içində paslanıram. Mən bu səssizliyin içində boğuluram. Mən bu yalanın içində yaşaya bilmirəm. Ona görə də ərizəmi yazıb gedirəm. Bəlkə bir gün qayıdaram — amma o günə qədər, mən susuram.

Ərizəni masanın üstünə qoydu. Pəncərəni açdı. Hava ağır idi — içində çoxlu yalan, çoxlu sükut, çoxlu “müəllim” vardı. Qapını çəkib çıxdı. Heç kim arxasınca baxmadı. Çünki artıq heç kim onun yoxluğunu hiss etmirdi.

Ədalət getdi. Onun yerinə isə parıltılı, lakin içi boş insanlar gəldi. Onlar özlərini “müəllim”, “mütəxəssis”, “peşəkar” adlandırdılar. Amma heç biri Ədalətin yerini doldura bilmədi. Çünki Ədalət bir anlayış idi — onu təyin etmək olmazdı, onu sadəcə yaşamaq olardı.

İndi yüksəlişlər görünür, adlar səslənir, vədlər verilir. Amma təməlində Ədalət yoxdursa, bu yüksəliş bir gün çökəcək. Və o zaman hamı anlayacaq: Ədalət getmişdi, amma heç kim onu saxlamağa çalışmamışdı.

Bu yazı, susan vicdanların, danışan yalanların, parıltının altında gizlənən paslı həqiqətlərin aynasıdır. Bəlkə bir gün, Ədalət qayıdacaq. Amma o günə qədər, biz sadəcə baxacağıq — heyrətlə, çarəsiz, və sözsüz.

Çünki bu dövrdə yalançı alın təri ilə zəhmətlə işləyənlərin haqqını yeyən bəzi “iş adamları” — işdən anlayışı olmayan, amma adını qürurla daşıyanlar — özlərinə xəcalət çəkmədən “müəllim” dedizdirməyi bacarırlar. Onlar üçün müəllimlik bir dəyər deyil, bir titul, bir maskadır. Və bu maska altında Ədalət boğulur, susur, gedir.

Mövsümağa Ədalətoğlu
Yazıçı, publisist