Həyat insanı çox şeylə sınayır. Bəzən onu yoxluğun sərt qayalarına çırpır, bəzən də bolluğun parlaq ilğımları ilə aldadır. Lakin insanın həqiqi mahiyyəti nə itirdiklərində, nə də qazandıqlarında gizlənir. Onun kimliyi qəlbində qoruduğu dəyərlərin aynasında görünür. Çünki ömür yaşanmış illərin deyil, mənalandırılmış anların cəmidir.

Bu dünyanın ən səssiz, amma ən dəyişməz həqiqətlərindən biri budur: hər nemət öz dəyərini onu qarşılayan qəlbin ölçüsündə tapır. Eyni yağış damlası qayaya düşəndə izsiz yox olur, münbit torpağa düşəndə isə bir bağın nəfəsinə çevrilir. İnsanın sevgisi, etibarı və mərhəməti də belədir. Onlar hər qəlbdə eyni tale yaşamır.

Suyu qiymətsiz sayan adama dənizi versən belə, yenə susuzluğundan danışacaq. Çünki bəzi insanların çatışmayanı əllərində deyil, ruhlarındadır. Onlar deşik küpəyə bənzəyirlər; nə qədər nemət doldursan da, heç nəyi saxlaya bilmirlər. Həyat onlara xəzinələr təqdim edir, onlar isə açarı itirdiklərini sanaraq qapılar önündə gözləyirlər.

Ən kövrək hekayələr də məhz burada başlayır.İnsan bəzən qəlbinin ən işıqlı sarayının açarını kiməsə verir. Orada ümidlərinin pəncərələri, arzularının divarları, sevgisinin çıraqları yanır. Düşünür ki, həmin insan bu işığın qədrini biləcək. Amma zaman öyrədir ki, hər kəs işıqlı otaqlarda yaşamağı bacarmır. Kimisi o evə bahar gətirir, kimisi isə çıxıb gedərkən pəncərələri də özü ilə aparır və otaqları qaranlıqda qoyur.

Elə qəlblər var ki, onlara verilən sevgi sahilə yazılmış ad kimi ilk dalğada silinib yox olur. Elələri də var ki, bir səmimi sözü əsrlərin yadigarı kimi ruhlarının divarına həkk edir. Birinin yaddaşı küləyin oyuncağıdır, digərinin qəlbi isə zamanın paslandıra bilmədiyi xəzinə sandığı.

Bəzən insan ömrü boyu böyük həqiqətlərin arxasınca gedir, halbuki həyatın ən qiymətli sirləri adi görünən anların kölgəsində gizlənir. Çətin gündə çiyninə toxunan bir əl, vaxtında deyilmiş bir söz, səni anlayan bir baxış... Bunlar bəzən insan ruhunda elə izlər buraxır ki, illərin tozu onları örtə bilmir. Çünki qəlbin yaddaşı zamanın yaddaşından daha uzunömürlüdür.

Bəzi sözlər köçəri quşlar kimidir; bir anlıq qonur, sonra üfüqlərdə itib gedirlər. Bəzi sözlər isə qəlbdə yuva qurur, kök salır və insanla bir ömür yol gəlir. Hikmət hər kəsə eyni görünmür. Eyni həqiqət bir insan üçün yol göstərən çırağa çevrilir, digəri üçün isə eşidilib unudulan səs olaraq qalır. Çünki sözün qapısı dildə deyil, könüldə açılır.

Həyasızlığın ən təhlükəli tərəfi insanın öz qaranlığına alışmasıdır. Elə insanlar var ki, illərlə kölgələrinin içində yaşayır və bunu işıq hesab edirlər. Halbuki səhvini görən dəyişə bilər, peşman olan yenidən doğula bilər. Öz yanlışı ilə barışan isə addım-addım öz həqiqətindən uzaq düşür. Belə anlarda sükut bəzən yüz nəsihətdən daha təsirli olur. Çünki zamanın öyrətdiyini heç bir müəllim öyrədə bilmir.

Hər yol mənzilə aparmadığı kimi, hər yaxınlıq da etibara çevrilmir. Buna görə qəlbi qorumaq onu paylaşmaq qədər vacibdir. Qəlb sadəcə bir bağça deyil, dörd fəsli eyni anda yaşayan sirli bir məmləkətdir. Ora daxil olan hər insan ya bir ağac əkir, ya da bir budaq qırır. Bəziləri içində bahar oyadır, bəziləri isə payızın hüznünü yadigar qoyub gedir.

Zənginlik sahib olduqlarının sayında deyil, hiss etdiklərinin dərinliyindədir. Qədirbilən insan bir damla suda dənizin ətrini duyur, kiçik bir yaxşılıqda böyük bir ürəyin döyüntüsünü eşidir. Çünki minnətdarlıq ruhun görən gözüdür. O olmayanda ən böyük nemətlər belə adiləşir, varlığın içində yoxluq böyüyür.

İllər keçir. Səslər uzaqlaşır, üzlər dəyişir, yollar ayrılır. Amma insanın ruhuna toxunan izlər qalır. Günlərin birində geriyə baxanda xatırladığın şeylər çox vaxt qazandıqların olmur. Qəlbinə toxunan insanlar, səni dəyişdirən baxışlar, içində iz qoyan sözlər olur. Çünki ömür yaddaşı hadisələri deyil, hissləri qoruyur.

Bir gün ömrün suları sakitləşəndə və xatirələr sahilə çıxanda insan geriyə baxıb anlayır ki, onun həqiqi sərvəti topladıqları deyil, qoruya bildiyi dəyərlərdir. Saf qala bilmək, mərhəmətini qoruya bilmək və sərtləşən dünyanın içində yumşaqlığını itirməmək nadir nemətdir. Çünki insanın ən böyük uğuru zirvələrə qalxmaq deyil, yüksəldikcə qəlbini itirməməkdir.

Qoy qəlbin günəş kimi isti olsun, amma işığını hər pəncərəyə sərf etmə. Qoy səxavətin çaylar kimi axsın, amma hikmət onun yatağı olsun. Çünki dəyər təsadüfi torpaqlarda bitmir. O, yalnız onu anlayan qəlblərdə kök salır, boy atır və mənaya çevrilir.

Həyatın müdrikliyi də bəlkə elə bundadır: sevməyi bacarmaq, amma özünü unutmayacaq qədər; bağışlamağı bacarmaq, amma ləyaqətini itirməyəcək qədər; inanmağı bacarmaq, amma hər kölgəni dost sanmayacaq qədər.

Çünki dünyada sınmış arzular yenidən qurula bilər, sönmüş ümidlər yenidən alovlana bilər. Hətta ən uzun gecələrin də sonunda sübh açar. Amma qədrini bilməyənlərin əlində səssizcə əriyən mənəvi sərvətin geri dönüşü olmur. Elə itkilər var ki, zaman onları unutdura bilmir. Çünki itirilən bir əşya deyil; itirilən bir qəlbin inamı, bir ruhun səmimiyyəti, bir insanın içində daşıdığı işıq olur.

Unutma, hər qəlb verilən dəyəri daşımaz. Bəzi ürəklər dənizə açılan liman kimidir; onlara çatan hər gözəllik dalğa-dalğa böyüyərək yenidən həyata qayıdır. Bəzi ürəklər isə dibsiz quyulara bənzəyir; nə qədər nur endirsən də, onu udub öz qaranlıqlarında itirirlər.

Ona görə də həyatın ən böyük hikməti sevməkdən əvvəl seçməyi, inanmaqdan əvvəl tanımağı, verməkdən əvvəl isə kimin qəbul etməyə qadir olduğunu anlaya bilməkdir. Çünki dəyər vermək mərhəmətdir, dəyəri qorumaq ləyaqətdir, onu haqq edən qəlbi tanımaq isə müdriklikdir.

Və nəhayət, ömrün sahilində dayanıb geriyə baxanda anlayırsan ki, insanın həqiqi sərvəti nə qazandığı uğurlar, nə də topladığı xəzinələrdir. Həqiqi sərvət zamanın əlindən ala bilmədiyi dəyərlərdir. Çünki bəzi qəlblər bir damla sevgidən ümman yaradır, bəzi qəlblər isə bütöv bir ümmanı belə bir damla sevgiyə çevirməyi bacarmır.

İnsan ömrünün bütün fəlsəfəsi bəlkə də bu həqiqətdə gizlənir: dəyər vermək gözəldir, amma dəyərin yaşaya biləcəyi qəlbi tanımaq hikmətdir. Çünki sevgi hər ürəyə toxuna bilər, lakin hər ürək sevgini daşıya bilməz. Bəzən talenin ən böyük möcüzəsi sevilmək deyil, səni anlayacaq bir qəlbə rast gəlməkdir. Çünki inci öz dəyərini dənizdə itirmir, onu dəyərsizləşdirən bəzən yanlış əllər olur. Elə buna görə də qəlbinin işığını hər tərəfə səpmə; qoy o nur, gecənin içində yolunu axtaran ruhlara çıraq olsun. O zaman verdiyin dəyər tükənməyəcək, əksinə, bir ulduzun başqa ulduzu yandırdığı kimi çoxalaraq yaşayacaq. Hər qəlb verilən dəyəri daşımaz, amma onu daşıyan bir qəlb bəzən bütöv bir ömrə mənanı qaytarmağa yetər.

Mövsümağa Ədalətoğlu
AJB-nin üzvü
yazıçı-publisist