Yanlış qərarlar insanın taleyində gizli bir müəllimdir. Onlar bizə öyrədir ki, həyatın ən dərin həqiqətləri yalnız ağrıdan, sınmadan, itkidən sonra açılır. Təcrübə — bu yanılmaların küllərindən doğan işıqdır. O işıqla biz daha ayıq, daha möhkəm, daha dərin oluruq. Düzgün qərarlar isə bu işığın nəticəsidir; onlar birbaşa verilmir, zamanın, ağrının, yanılmanın içindən süzülərək gəlir.

“Hamısı güvən qəzasında öldü” — bu ifadə bir metafor deyil, həyatın qanunudur. Biz insanları qəsdən həyatımızdan çıxarmırıq, amma güvən sınanda bağlar öz-özünə dağılır. Güvən bir körpüdür: illərlə qurulur, amma bir anın içində çökür. O çöküşün altında münasibətlər, xatirələr, ümidlər qalır. İnsan ömründə ən böyük faciə, əslində, güvənin ölümü ilə başlayır. Çünki güvən öləndə, insan da bizim dünyamızda ölür.

Həyatın pafosu bundadır: biz heç kəsi öldürmürük, amma güvən öləndə, onların varlığı bizim içimizdə sönür. Bu, səssiz bir məhkəmədir — hökmü zaman oxuyur, nəticəni isə həyatın özü verir. Hər bir yanlış qərar, hər bir sarsılmış güvən, bizə yeni bir dərs verir. Və bu dərslərin toplamı müdriklikdir. Müdriklik isə, bəzən, acıların içindən doğan ən saf işıqdır.

Beləcə, həyat bir məktəbdir. Müəllimlərimiz səhvlərimizdir, dərslərimiz təcrübələrimizdir, diplomumuz isə düzgün qərarlardır. Bu diplomu heç kim bizə vermir, biz özümüz qazanırıq. Və bu qazanılmış müdriklik, insanın ən böyük sərvətidir.

Amma daha düşündürücü olan budur: bəzən biz səhvlərimizi bağışlamağı bacarmırıq, halbuki səhv — insanın özünü tanıması üçün açılan bir qapıdır. Bəzən güvənimizi itirənləri düşmən sayırıq, halbuki onlar bizə həyatın sərt dərsini öyrədənlərdir. Hər bir itki, hər bir yanılma, bizi özümüzə daha yaxınlaşdırır. Çünki insanın ən böyük müdrikliyi başqalarını deyil, özünü tanımaqdır.

Həyatın fəlsəfi mahiyyəti budur: biz səhvlərimizlə böyüyürük, güvənimizlə yaşayırıq, itkilərimizlə dərinləşirik. Və bütün bunların sonunda biz özümüzü tapırıq.

Mövsümağa Ədalətoğlu
AJB-nin üzvü
yazıçı-publisist