İnsan ruhu iki pəncərədir: biri işıqlı, başqalarının gördüyü vitrin; digəri qaranlıq, yalnız sahibinin bildiyi həqiqət. Hər kəs öz içində bir fırtına daşıyır, amma üzündə bahar gülüşü saxlayır ki, başqaları onun əzabını anlamasın. Bu, insanlığın ən böyük paradoksudur: içində parçalanan, xaricində gülən.

Həsrət – darıxdığın insanı yuxuda görməkdən daha ağırdır. O, gecənin qaranlığında gözlərin yuxusuz qalması, səhərin işığında yenidən saxta gülüş taxmaq məcburiyyətidir. Həsrət, ruhun içindəki boşluğun səsi, insanın öz-özünə qışqırdığı, amma heç kimin eşitmədiyi fəryaddır.

Bir zamanlar mərhəmət vardı – yıxılana əl uzadılır, gözlərdəki gülüş insanı dirildir, təbəssüm yaraları sağaldırdı. İndi isə mərhəmət torpağa gömülüb, təbəssüm ölüb, gözlərdə yalnız soyuqluq qalıb. İnsanlar bir-birinə ziyan vurmağı bacarır, amma bir damla anlayış göstərməyi unudublar. Bu, ruhun genetik xəstəliyidir – mərhəmətin qan yaddaşından silinməsi.

Gecələr oyaq qalan insanlar – onlar əslində üsyançıdır. Oyaqlıq bir növ fəryaddır: “Biz hələ tam ölməmişik, biz hələ hiss edə bilirik.” Bu üsyan, insanlığın içindəki son işığın parıltısıdır. Amma bu işıq da hər gün bir az daha sönür, çünki dünyanın səsi mərhəməti boğur, insanın içindəki bağçanı tükəndirir.

İnsanlığın göz görə-görə məhv olması, ən böyük ağrıdır. Bu ağrı insan qəlbinə sancılan bir qılınc kimidir – gözlərdən yaşları sel kimi axıdan bir həqiqət. Biz mərhəməti itirdik, biz saf hissləri öldürdük. İndi hər kəs öz içində gizli fırtınalarla yaşayır, amma üzündə bahar bağçası göstərir.

Bəlkə də bu hal yalnız həyatın sərtliyindən doğmur. Bəlkə də insanın genində görünməz bir çevrilmə baş verir. Çünki artıq aldığımız meyvələr belə iyini, dadını itirib. Uşaqlıqda nənəmgilin həyətindəki o meyvələrin ətri, dadı indi bir xəyal kimi qəlbimizdə yaşayır. O saf dad, o təmiz iy – sanki insanlığın saf duyğuları ilə birgə torpağa gömülüb. İndi meyvələr də, insanlar da dəyişib; genlərdəki bu çevrilmə, ruhun içindəki bu sönmə, insanlığın saf hisslərini məhv edib.

Təndir çörəyi bişəndə yayılan o iy insanı valeh edirdi. Həyətin hər küncünə yayılan o isti çörək qoxusu, insanın ruhunu doyuran bir mərhəmət kimi idi. İndi isə nə o iy, nə də o təndir çörəyi qalıb – adı var, amma dadı yox olub. Bu yoxluq, insanlığın içindəki saf duyğuların da yoxa çıxmasının simvoludur.

Bəlkə də insanın ən böyük gücü – məhz bu gizli fırtınaları yaşayıb, yenə də başqalarına bahar bağçası göstərə bilməsidir. Amma unutmayaq: hər fırtınanın arxasında bir günəş var. Və bəlkə də bir gün, insanlığın içindəki ölmüş mərhəmət yenidən dirilər, gözlərdəki gülüş geri dönər, təbəssüm yaraları sağaldar.

Mövsümağa Ədalətoğlu
AJB-nin üzvü
yazıçı-publisist